Căn cứ: Luật số 41/2024/QH15 · Nghị định số 158/2025/NĐ-CP · Nghị định số 68/2026/NĐ-CP · Nghị định số 141/2026/NĐ-CP — xem văn bản gốc ↓
Luật đặt chủ hộ vào diện bắt buộc, Nghị định chia hai nhóm. Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 (hiệu lực 01/7/2025), Điều 2 khoản 1 điểm m: "Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh tham gia theo quy định của Chính phủ". Nghị định 158/2025/NĐ-CP, Điều 3 khoản 2: nhóm a là chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh "nộp thuế theo phương pháp kê khai"; nhóm b là các chủ hộ còn lại, "thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc từ ngày 01 tháng 7 năm 2029". Hộ kinh doanh không đăng ký kinh doanh không thuộc điểm m.
Từ 01/7/2025 đến hết năm 2025: nhóm a là hộ nộp thuế kê khai theo Thông tư 40/2021/TT-BTC (Điều 4 khoản 1, Điều 5 khoản 1) — thường là hộ lớn; hộ thuế khoán chưa thuộc diện. Thuế khoán bỏ từ 01/01/2026: Nghị định 68/2026/NĐ-CP buộc mọi hộ kê khai doanh thu với cơ quan thuế, nhưng chỉ hộ có doanh thu năm trên ngưỡng mới nộp thuế GTGT, thu nhập cá nhân. Ngưỡng là 500 triệu đồng, nâng lên 01 tỷ đồng từ 01/01/2026 (Nghị định 141/2026/NĐ-CP, Điều 1 khoản 1).
Vì vậy "nộp thuế theo phương pháp kê khai" từ 2026 được hiểu theo doanh thu. Bảo hiểm xã hội Việt Nam (trả lời ngày 04/9/2026, dưới đây): chủ hộ kinh doanh kê khai doanh thu năm trên 01 tỷ đồng, phải nộp thuế GTGT, thu nhập cá nhân, thuộc diện bắt buộc; chủ hộ có doanh thu từ 01 tỷ đồng trở xuống thuộc nhóm b, tức chưa bắt buộc trước 01/7/2029. Đây là cách cơ quan bảo hiểm xã hội đọc Điều 3 khoản 2 sau khi luật thuế đổi; câu chữ của Nghị định 158/2025 chưa được sửa. Hộ tự xác định doanh thu; hộ từ 01 tỷ trở xuống thông báo doanh thu thực tế trong năm với cơ quan thuế chậm nhất ngày 31/01 năm sau.
Mức đóng khi thuộc diện bắt buộc. Chủ hộ tự chọn tiền lương làm căn cứ đóng, thấp nhất bằng mức tham chiếu, cao nhất 20 lần (Luật Bảo hiểm xã hội, Điều 31 khoản 1 điểm d), và tự đóng toàn bộ 25%: 3% vào quỹ ốm đau, thai sản và 22% vào quỹ hưu trí, tử tuất (Điều 33 khoản 4 điểm a) — không có phần "người sử dụng lao động". Mức tham chiếu bằng lương cơ sở (Điều 141 khoản 13): 2.340.000 đồng đến 30/6/2026, 2.530.000 đồng từ 01/7/2026 (Nghị định 161/2026/NĐ-CP). Mức đóng thấp nhất vì vậy là 585.000 đồng/tháng, và 632.500 đồng/tháng từ 01/7/2026.
Đã đóng bắt buộc nhưng doanh thu từ 01 tỷ trở xuống. Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ngãi (trả lời ngày 22/8/2026, dưới đây): chủ hộ đó không thuộc diện bắt buộc, số tiền đã đóng được hoàn trả; người đó cũng không được hưởng chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc — chế độ đã chi (câu hỏi nêu thai sản) bị thu hồi trước khi giảm thu, hoàn tiền. Câu trả lời không nêu căn cứ cho việc thu hồi, và không nói đến trường hợp người tham gia không có lỗi, dù câu hỏi có hỏi điều đó. Với người đã nhận chế độ, khoản thu hồi được trừ trước khi hoàn tiền.
Thay cho bắt buộc: bảo hiểm xã hội tự nguyện. Mức đóng 22% thu nhập tự chọn, vào quỹ hưu trí, tử tuất (Luật Bảo hiểm xã hội, Điều 36 khoản 1); thu nhập thấp nhất bằng chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn, cao nhất 20 lần mức tham chiếu (Điều 31 khoản 2). Cơ quan bảo hiểm xã hội khuyến khích chuyển sang tự nguyện và bảo hiểm y tế hộ gia đình ngay từ tháng liền kề để quá trình tham gia không gián đoạn.
Thời gian đóng trước 01/7/2025 vẫn được tính. Nghị quyết 78/2025/UBTVQH15, Điều 1: thời gian chủ hộ kinh doanh đã đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc trước 01/7/2025 được ghi nhận để giải quyết chế độ; chủ hộ đã đủ điều kiện hưởng trước khi Nghị quyết có hiệu lực thì được giải quyết từ ngày đủ điều kiện.
Chủ hộ đồng thời làm theo hợp đồng lao động ở công ty thì đóng theo hợp đồng lao động, không đóng thêm với tư cách chủ hộ — xem trang về giám đốc không hưởng lương bên dưới.
Trả lời chính thức trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (chinhsachonline.chinhphu.vn). Tóm tắt do vandap viết; bấm vào câu hỏi để đọc nguyên văn tại nguồn.
Trả lời: từ 01/7/2025 đến trước 01/01/2026, chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai (Thông tư 40/2021/TT-BTC) thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc (Nghị định 158/2025/NĐ-CP, Điều 3 khoản 2). Từ 01/01/2026 mọi hộ kê khai doanh thu; chủ hộ kê khai doanh thu năm trên 01 tỷ đồng, phải nộp thuế GTGT, thu nhập cá nhân (Nghị định 68/2026, sửa bởi 141/2026), nộp hồ sơ tham gia bắt buộc. Chủ hộ doanh thu dưới 01 tỷ đồng có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện; chủ hộ còn lại thuộc diện bắt buộc từ 01/7/2029.
Một chủ hộ kinh doanh đang đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, doanh thu dưới 01 tỷ đồng, đã đủ điều kiện hưởng thai sản, hỏi tiền đã đóng và chế độ đã hưởng xử lý thế nào. Trả lời: người đó không thuộc diện bắt buộc; tiền đã đóng được hoàn trả, nhưng không được hưởng chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế bắt buộc — chế độ đã chi bị thu hồi trước khi giảm thu, hoàn tiền; khuyến khích chuyển sang tự nguyện và bảo hiểm y tế hộ gia đình từ tháng liền kề. Câu trả lời không nêu căn cứ cho việc thu hồi.
Trả lời: chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh theo quy định của Chính phủ thuộc diện bắt buộc từ 01/7/2025; chủ hộ chọn tiền lương làm căn cứ đóng, thấp nhất bằng mức tham chiếu, cao nhất 20 lần, và đóng 25% (3% ốm đau, thai sản; 22% hưu trí, tử tuất). Câu trả lời không nói đến ngưỡng doanh thu 01 tỷ đồng.
Văn bản gốc do cơ quan nhà nước công bố. Nội dung trên trang này là tóm tắt của vandap — đối chiếu điều, khoản được viện dẫn trong văn bản gốc trước khi áp dụng.