Căn cứ: Luật số 88/2015/QH13 · Nghị định số 174/2016/NĐ-CP · Nghị định số 80/2021/NĐ-CP · Nghị định số 41/2018/NĐ-CP — xem văn bản gốc ↓
Hai nhóm người không được làm kế toán trong cùng một đơn vị kế toán. Luật Kế toán 88/2015/QH13, Điều 52 khoản 3: cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột của người đại diện theo pháp luật, người đứng đầu, giám đốc, tổng giám đốc, cấp phó phụ trách tài chính - kế toán và của kế toán trưởng. Khoản 4: người đang là người quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, người mua, bán tài sản. Cả hai khoản cùng có ngoại lệ: doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn do một cá nhân làm chủ sở hữu "và các trường hợp khác do Chính phủ quy định". Khoản 1, 2 còn loại người chưa thành niên, người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang bị cấm hành nghề kế toán.
Chính phủ thêm một ngoại lệ: doanh nghiệp siêu nhỏ. Nghị định 174/2016/NĐ-CP, Điều 19 khoản 2 và khoản 3 nhắc lại hai nhóm trên và mở ngoại lệ cho "doanh nghiệp thuộc loại hình khác không có vốn nhà nước và là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa". Vậy một công ty TNHH hai thành viên hoặc công ty cổ phần không có vốn nhà nước, nếu là doanh nghiệp siêu nhỏ, được để người thân của giám đốc làm kế toán, và được để kế toán kiêm thủ quỹ. Công ty không thuộc ngoại lệ nào thì không được.
Doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người, và: trong nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp, xây dựng — tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng; trong thương mại, dịch vụ — tổng doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng (Nghị định 80/2021/NĐ-CP, Điều 5 khoản 1). Doanh nghiệp vượt các mức này thì không còn dùng được ngoại lệ siêu nhỏ.
Kế toán trưởng. Đơn vị kế toán phải bố trí kế toán trưởng; chưa bổ nhiệm được ngay thì bố trí người phụ trách kế toán hoặc thuê dịch vụ làm kế toán trưởng, nhưng phụ trách kế toán tối đa 12 tháng (Nghị định 174/2016, Điều 20 khoản 1). Riêng doanh nghiệp siêu nhỏ được bố trí phụ trách kế toán mà không bắt buộc có kế toán trưởng (khoản 2 điểm b). Doanh nghiệp cũng được thuê đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán làm kế toán, làm kế toán trưởng hoặc phụ trách kế toán (Điều 22 khoản 1).
Phụ trách kế toán không phải là "kế toán trưởng không cần điều kiện". Kế toán trưởng phải có chuyên môn kế toán từ trung cấp trở lên, chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng, và thời gian công tác thực tế về kế toán ít nhất 02 năm (trình độ đại học trở lên) hoặc 03 năm (trung cấp, cao đẳng) (Luật Kế toán, Điều 54 khoản 1). Nghị định 174/2016, Điều 21 khoản 1 áp dụng chứng chỉ và thời gian thực tế đó cho cả phụ trách kế toán; về trình độ, doanh nghiệp nói chung cần đại học trở lên (khoản 2 điểm i), doanh nghiệp không có vốn nhà nước, vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng cần trung cấp trở lên (khoản 3 điểm g).
Mức phạt (Nghị định 41/2018/NĐ-CP, Điều 17). Bố trí người mà pháp luật quy định không được làm kế toán, hoặc người làm kế toán, phụ trách kế toán không đủ tiêu chuẩn: 10 - 20 triệu đồng (khoản 2 điểm b, c); không bố trí người làm kế toán, kế toán trưởng và không thuê dịch vụ: 10 - 20 triệu đồng (khoản 2 điểm a); bố trí người quản lý, điều hành kiêm làm kế toán, thủ kho, thủ quỹ ngoài các ngoại lệ trên, hoặc kế toán trưởng không đủ tiêu chuẩn: 20 - 30 triệu đồng (khoản 3 điểm a, b). Đây là mức phạt đối với cá nhân; tổ chức — tức công ty — có cùng hành vi bị phạt gấp 02 lần (Điều 6 khoản 2, do Nghị định 132/2026/NĐ-CP, Điều 2 sửa, hiệu lực 21/5/2026; Nghị định 132/2026 không sửa Điều 17). Kèm theo là buộc bổ nhiệm hoặc thuê người đủ tiêu chuẩn (Điều 17 khoản 4).
Trả lời chính thức trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (chinhsachonline.chinhphu.vn). Tóm tắt do vandap viết; bấm vào câu hỏi để đọc nguyên văn tại nguồn.
Người đang là thủ quỹ không được làm kế toán của cùng một đơn vị kế toán (Luật Kế toán, Điều 52 khoản 4), trừ doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH do một cá nhân làm chủ sở hữu và doanh nghiệp loại hình khác không có vốn nhà nước là doanh nghiệp siêu nhỏ (Nghị định 174/2016, Điều 19 khoản 3). Doanh nghiệp không thuộc các trường hợp này thì kế toán không được kiêm thủ quỹ.
Người hỏi được đề nghị làm phụ trách kế toán ở một cơ quan cấp xã. Trả lời: phụ trách kế toán phải có đủ tiêu chuẩn, điều kiện như kế toán trưởng (Luật Kế toán, Điều 53 khoản 4, Điều 54 khoản 1), trong đó có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng và thời gian công tác thực tế về kế toán; chưa có hai điều kiện này thì chưa đủ điều kiện được bổ nhiệm. Với doanh nghiệp, Nghị định 174/2016, Điều 21 khoản 1 đặt cùng yêu cầu cho phụ trách kế toán.
Văn bản gốc do cơ quan nhà nước công bố. Nội dung trên trang này là tóm tắt của vandap — đối chiếu điều, khoản được viện dẫn trong văn bản gốc trước khi áp dụng.